Жемқорлықтың көріну нысандары

 Жемқорлық – коғамдық өмірде мүлде жаңа  көрініс емес, ол көп ғасырлы тарихы бар және барлық мемлекетке тән сөз. Қазақстанда жемқорлық   қазіргі өмірде  пайда болды деп айтады. Мемлекет  болғанан бастап,  әр түрлі нысанда көрсетілді.

Оның  кез келген  көрінісі   бар болуы  нысанында көрінеді. Нысана сырты, сондай-ақ көзге  көрінетін шекара  объектісі, жәнеде оның бар болу тәсілі арқылы да анықтайды.   Өзара байланысы жеткілікті түрде жай: кез келген объекті  ширақ шекарасы, ондайға тәуелді болмай, ол материалды немесе  қоғамдық  түсініктің  жемісі болса да оның бар болуы мүмкін емес. Сондықтан  нысана барлығында  бар, ол жемқорлықта да бар. Жемқорлық нысандарын білу арқасында мемлекеттік  қызмет жүйесінің оның қызмет механизімінде заңдылықтың шектерін өту жүргізілуі жөнінде анықтауға болады. Сондықтан жемқорлықтың қоғамды табиғи зерттеумен қатар мемлекеттік қызмет жүйесінде оның нысандарын жеке қарастыруды қажет етеді.

  Болжалды басқа адам жемқорлықтың кез келген  нысаны, қабылдайтын немесе қабылдамайтын басқа шешімдер, өзіне тиесілі емес ресустарды басқаратын мүмкіндігі бар, Егер  бұл  адам мемлекеттік қызметкер болған жағдайда, біз мемлекеттік  жемқорлықпен  істе боламыз.

            Жемқорлықтың кез келген нысаны оған тиесілі емес ресурстармен иелік етуге мүмкіндік беретін, өзге де шешімдер қабылдай алатын  адамның болуын болжайды.

Қазақстанда  жемқорлыққа қарсы әрекет тәжірбиесі бар. Қылмыстық заңда  жемқорлық  қылмысының  тізімі   анықталған. Оған  пара  алу, пара  беру, пара алуда делдалдық, қарауындағы  бөтен мүлікті жұмсау  немесе иелену, биліктен асып түсіп өкілетті қызметтік жағдайын асыра пайдалану, ҚР ҚК 13 бөлімінде көрсетілген жалған қызметтер мен басқа  қылмыстар жатады.  Қазақстан Республикасы ҚК 307 бабына ескертпе түрінде 5 бөлімінде жемқорлық  баптарының тізімі көрсетілген.

Жоғарыда көрсетілген барлық жемқорлық нысандары – қылмыс, алайда сонымен бірге жемқорлық - теріс  қылық бар. Бұған қарамастан, бұл қылмыстық  жаза болып табылмайды. Бірақ мемлекеттік қызметке зиянын тигізеді.  Жемқорлықтың бұл түрі әртүлі бейнеде. Қабылдайтын немесе қабылдамайтын басқа шешімдер, егер шенеулік өзіне тиесілі емес ресустарды басқару мүмкіндігі  пайда болғанда, ресустарды пайдалану мүмкіндігін мен шенеулік жемқорлықтың - теріс қылық нысан белсенділігіне тәуелді.

Олар мына түрде көрінуі мүмкін:

- Қаржылық  бақылау  шарасын бұзу.

- Тұлғаның материалдық сыйақыны заңсыз алу, мемлекеттік функцияны  өкілетті орындау, немесе оған теңестіру. 

- Кәсіпкерлік  қызмет және жергілікті өзін басқару орагандары немесе мемлекеттік  органдарда заңсыз алынған кірістерді  заңсыз жүзеге асыру.

- Жемқорлықпен  күресу бойынша мемлекеттік органдар басышыларымен шара қолданбау;

- бұрын жемқорлық қылмысын жасаған  тұлғаны жұмысқа  қабылдау және т.б..

Жемқорлықтан  жоғарыда аталған  қылмыстар және теріс қимылдар бойынша жемқорлықпен күресудегі маңызды рөлді заңды жауапкершілік механизмі атқарады (қылмыстық, әкімшілік, тәртіптік жауапкершілік.)

Сөйтіп, заң шығарушымен  жемқорлықпен күресу үшін  азаматтық-құқық құрлымын тәртіпке салу механизмін қолдану мүмкіндігі бар. 

Қостанай қаласы   бойынша

мемлекеттік кірістер

басқармасының  басшысы

 С. Дөненбаев